Zaburzenia zachowania

Wśród zaburzeń zachowania można wyodrębnić kilka typów ze względu na wiek ujawnienia się problemów oraz stopień nasilenia objawów.

Typ dziecięcy – ten typ zaburzeń zachowania zostaje zapoczątkowany w dzieciństwie i obejmuje zaburzenia ujawnione przed 10 rokiem życia dziecka. Dzieci (często chłopcy) ujawniają agresję fizyczną, wchodzą w konflikty z rówieśnikami, kończące się bójkami. Są aroganccy, nieposłuszni, ignorują zalecenia dorosłych, kłócą się z nauczycielem i rodzicami, obrażają ich. Używają wulgarnego słownictwa. Często tracą panowanie nad sobą. Celowo wykonują czynności, które denerwują i rozdrażniają innych. Dzieci te ujawniają pełny zespół objawów zaburzonego zachowania przed wkroczeniem w okres dojrzewania. Jest wysoce prawdopodobne, iż zachowania te nasilą się w dalszych okresach rozwoju i mogą stać się podstawą osobowości antyspołecznej.

Typ adolescencyjny – ten typ zaburzeń zachowania zostaje zapoczątkowany w okresie dojrzewania. Jest to zespół zachowań, które ujawniają się dopiero po 10 roku życia dziecka. Osoby te przejawiają znacznie rzadziej agresywne zachowania, niż to ma miejsce w dziecięcym typie zaburzeń. Zwykle mają zadowalające relacje z rówieśnikami, a zaburzenia dotyczą głównie kradzieży, wagarów i łamania reguł społecznych. Występują one równie często u obu płci.

Łagodne zaburzenia zachowania – są rozpoznawane, gdy postępowanie dziecka czy młodego człowieka prowadzi do pomniejszego naruszenia prawa i nie powoduje silnego zagrożenia zdrowia i życia innych osób. Jest jednak uciążliwe i odbiega od przyjętych norm.

Umiarkowane zaburzenia zachowania – to termin używany w odniesieniu do zaburzeń emocjonalnych i społecznych w znacznym stopniu groźnych dla otoczenia i stanowiących zagrożenie dla zdrowia fizycznego ludzi i zwierząt.

Nasilone zaburzenia zachowania – występują ze szczególnie dużą intensywnością i różnorodnością objawów z poszczególnych grup, są obserwowane w postępowaniu dziecka czy młodego człowieka.
Dzieci z zaburzeniami zachowania wykazują wiele innych, towarzyszących zakłóceń rozwojowych, które mogą stanowić jedną z przyczyn zab. zachowania. Do najczęściej wymienianych zaburzeń należy zespół nadaktywności psychoruchowej z zaburzeniami uwagi (ADHD). Jednak nie wszystkie dzieci z tym zespołem wykazują zaburzenia zachowania w rozumieniu klinicznym.

Zaburzenia osobowości

OSOBOWOŚĆ ANTYSPOŁECZNA„zrobię co chcę i kiedy chcę”
Jest to osoba impulsywna, nieodpowiedzialna, nie podporządkowująca się normom, działa bez namysłu. Spełnia społeczne oczekiwania, jeśli służy to jej samej. Lekceważy społeczne obyczaje i reguły.
Spostrzega samą siebie jako wolną i niezależną.

OSOBOWOŚĆ UNIKAJĄCA„chcę, żebyś mnie polubił, ale wiem, że mnie znienawidzisz”
Jest to osoba, która stale się waha, nękana ciągłym lękiem przed podejmowaniem działania. Czuje się niezręcznie, zakłopotana i samotna. Odczuwa napięcie w sytuacjach społecznych z powodu obawy przed odrzuceniem. Samą siebie spostrzega jako niedorzeczną, gorszą od innych lub nieatrakcyjną.

OSOBOWOŚĆ OBSESYJNO-KOMPULSYJNA„po prostu nie chcę popełnić błędu”
Jest to osoba powściągliwa, skrupulatna i usztywniona. Prowadzi życie spętane regułami, trzyma się mocno społecznych konwenansów. Siebie samą widzi jako osobę oddaną, rzetelną, sprawną i produktywną.

OSOBOWOŚĆ ZALEŻNA„chroń mnie i opiekuj się mną”
Jest to osoba bezradna, nieudolna, uległa, niedojrzała. Wycofuje się z pełnienia dorosłych obowiązków. Szuka pocieszenia u osób silniejszych. Spostrzega siebie jako słabą i delikatną.

OSOBOWOŚĆ HISTRIONICZNA„skoncentruj na mnie całą swą uwagę”
Osoba o teatralnym zachowaniu, uwodzicielska, płytka, próżna, poszukująca wrażeń. Reaguje z przesadą na najdrobniejsze incydenty. Zachowuje się ekshibicjonistycznie, aby uzyskać uwagę i przychylność otoczenia. Spostrzega siebie jako atrakcyjną i pełną uroku.

OSOBOWOŚĆ NARCYSTYCZNA„mój rozkaz jest twoim życzeniem”
To osoba egoistyczna, arogancka, mająca przesadnie wysokie mniemanie o sobie, beztroska. Pochłonięta fantazjami o swoich sukcesach, urodzie lub osiągnięciach. Spostrzega siebie jako godną uwielbienia, a także istotę wyższego rzędu, zasługującą zatem na szczególne traktowanie.

OSOBOWOŚĆ SCHIZOIDALNA„możesz pukać, ale nikogo nie zastaniesz”
Jest to osoba apatyczna, zobojętniała, wycofana i osamotniona. Nie potrzebuje utrzymywać związków z innymi ludźmi. Ma słabą świadomość własnych uczuć i uczuć innych ludzi. Nie ma ambicji ani celu lub ma ich niewiele.

OSOBOWOŚĆ SCHIZOTYPOWA„jestem dziwaczny, inny, obcy”
To osoba ekscentryczna, alenująca się, dziwaczna, nieobecna duchem. Przejawia osobliwe manieryzmy i zachowania. Zaabsorbowana niezwykłymi marzeniami na jawie i dziwacznymi przekonaniami. Zaciera granice między rzeczywistością a fantazją.

OSOBOWOŚĆ PARANOICZNA„nie ufaj nikomu”
Osoba stale mająca się na baczności, nieufna, podejrzliwa. Przesadnie wyczulona na to, że ktoś może chcieć ją skrzywdzić, stale poszukuje dowodów potwierdzających spiskową teorię rzeczywistości. Siebie spostrzega jako osobę postępującą słusznie, ale i tak prześladowaną.

OSOBOWOŚĆ Z POGRANICZA„będę bardzo zła, jeśli spróbujesz mnie opuścić”
Osoba nieprzewidywalna, manipulatorska, niestabilna. Panicznie boi się porzucenia przez innych i odosobnienia. Przeżywa gwałtownie zmieniające się nastroje. Przechodzi nagle z uczucia miłości do nienawiści i na odwrót. Widzi siebie i innych raz w białych, raz w czarnych kolorach.

OSOBOWOŚĆ DEPRESYJNA„nigdy nie będzie już lepiej”
Osoba ponura, zniechęcona, nastawiona pesymistycznie, fatalistycznie, skłonna do rozmyślań. Prezentuje się jako bezradna i opuszczona przez innych. Czuje się bezwartościowa, winna i bezsilna. Ocenia siebie jako zasługującą tylko na krytykę i potępienie.

OSOBOWOŚĆ MASOCHISTYCZNA„potrzebuję cierpienia”
Osoba samoponiżająca się, uległa, służalcza, unikająca przyjemności. Usuwa się w cień, czuje się godna potępienia. Zachęca innych do wykorzystywania jej. Celowo udaremnia własne przedsięwzięcia. Poszukuje związków, w których partner będzie potępiał i źle ją traktował.

OSOBOWOŚĆ SADYSTYCZNA „będę napawał się twoim cierpieniem”
Jest to osoba naładowana wrogością, raniąca innych, okrutna i dogmatyczna, ulega nagłym wybuchom wściekłości. Odczuwa zadowolenie z dominowania, zastraszania i upokarzania innych. Jest uparta i ma sztywny umysł.

OSOBOWOŚĆ NEGATYWISTYCZNA„niektóre jeże chowają kolce”
Osoba pełna urazy, przekorna, sceptyczna, niezadowolona. Nie ulega oczekiwaniom innych. Daje upust swojej złości w sposób pośredni, krzyżując plany innym ludziom. Jest na przemian kapryśna i rozdrażniona, a potem posępna i wycofana.

Zaburzenia lękowe

ZABURZENIA LĘKOWE – przejawiają się odczuwaniem irracjonalnego lęku o bardzo dużej sile.
Wyróżnia sie kilka podstawowych rodzajów takich zaburzeń:
fobie specyficzne
fobie społeczne
zespól paniki z agorafobią i bez niej
zespół uogólnionego lęku
zaburzenie obsesyjno kompulsyjne
zespół stresu pourazowego

FOBIA – jest to uporczywy, silny lęk przed konkretnymi przedmiotami lub sytuacjami, które nie stanowia realnego zagrożenia. Osoby cierpiące na fobie starają się za wszelką cenę unikać kontaktu z takimi przedmiotami lub sytuacjami.

FOBIE SPECYFICZNE – moga dotyczyc zwierząt (np. węży, pająków) czy rozmaitych elementów otoczenia (np. woda, góry, tunele, mosty). Są niewspółmiernie silne w stosunku do realnego niebezpieczeństwa. Przymus unikania sytuacji wzbudzającej lęk oraz stres przeżywany w zetknięciu z nią poważnie zakłócają normalne funkcjonowanie. Fobie specyficzne pojawiają się najczęściej w dzieciństwie.
Najczęściej występujące fobie specyficzne to:
– akrofobia (lęk wysokości)
– algofobia (lęk przed bólem)
– astrafobia (lęk przed grzmotami, błyskawicami)
– klaustrofobia (lęk przed zamknięta przestrzenią)
– hydrofobia (lęk przed wodą)
– monofobia (lęk przed samotnością, opuszczeniem)
– mysofobia (lęk przed zakażeniem, zarazkami)
– noktofobia (lęk przed ciemnością)
– ochlofobia (lęk przed tłumem ludzi)
– patofobia (lęk przed chorobami)
– pirofobia (lęk przed ogniem)
– zoofobia (lęk przed zwierzętami)

FOBIE SPOŁECZNE – dotyczą sytuacji społecznych, w których dana osoba jest obserwowana przez innych, boi się kompromitacji lub upokorzenia. Mogą dotyczyć konkretnych wystąpień publicznych lub rozmaitych form relacji międzyludzkich. Rozpoczynają się zazwyczaj w wieku dojrzewania lub na początku dorosłości. Ponad połowa ludzi cierpiących na fobię społeczną przynajmniej przez pewien okres w życiu cierpi również na inne zaburzenia lękowe (np. napady paniki, zespół uogólnionego lęku, fobię specyficzną lub zespół stresu pourazowego). Ponadto mniej więcej jedna trzecia nadużywa alkoholu w celu zmniejszenia lęku i dodania sobie odwagi np. pijąc przed udaniem się na przyjęcie.

ZESPÓŁ PANIKI Z AGORAFOBIĄ – ataki paniki pojawiają się bez uprzedzenia i towarzyszą im nagłe uczucia przerażenia. Do objawów fizycznych należą bóle w klatce piersiowej, palpitacje serca, spłycenie oddechu, zawroty głowy, dolegliwości w okolicy brzucha, uczucia nierealności i lęk przed śmiercią. Często osoba dotknięta takimi atakami stara się unikać sytuacji, w których mogą one wystąpić; wówczas nazywane jest to zaburzeniem lękowym z agorafobią.

ZESPÓŁ UOGÓLNIONEGO LĘKU (GAD) – to przewlekłe, wolno płynące, bezprzedmiotowe stany niepokoju i poczucia zagrożenia, utrzymujące się uporczywie przez cały czas i nie modyfikowane zewnętrzną sytuacją. Zaburzenia te trwają ze zmiennym nasileniem, przez co najmniej 6 miesięcy. GAD charakteryzuje się nasilonym i niczym nieuzasadnionymi obawami, które potęgowane są przez zaburzenia snu, nadmierną potliwość, a także objawy somatyczne (napięcie mięśniowe, przyspieszenie akcji serca i oddychania, zaburzenia układu pokarmowego i moczowo-płciowego).

ZABURZENIE OBSESYJNO-KOMPULSYJNE – jest to stan, w którym ludzie cierpią na stale nawracające, niechciane myśli i/lub zachowania, których nie są w stanie kontrolować. Typową obsesją jest obawa przed zanieczyszczeniem, ciągłe wątpliwości np. niepewność,czy żelazko zostało wyłączone lub niespokojne myśli o treściach seksualnych lub religijnych. Do kompulsyjnych zaburzeń należy częste mycie się, sprawdzanie, porządkowanie lub liczenie.

ZESPÓŁ STRESU POURAZOWEGO – przyczyną powstania tego zaburzenia mogą być dramatyczne przeżycia, w których wystąpiły lub mogły wystąpić poważne obrażenia fizyczne. Przykładami takich wydarzeń mogą być przeżycia gwałtu, przemocy w dzieciństwie, wojny lub klęski żywiołowej. Powszechnymi objawami zaburzeń są nawracające wspomnienia, w czasie których osoba dotknięta nimi przeżywa na nowo swoje przerażające doświadczenie, koszmary nocne, depresję, uczucia złości lub rozdrażnienia.

Psychoterapia

Psychoterapia to spotkania, podczas których klient pod opieką terapeuty szuka źródeł przeżywanych trudności. Najważniejszy tutaj jest kontakt międzyludzki, w odróżnieniu od leczenia czysto medycznego. Działania ukierunkowane są zwykle na zmiany zachowań i postaw klienta, na podniesienie poziomu samokontroli, radzenie sobie z lękami oraz stresem, podniesienie samooceny, poprawę zdolności tworzenia więzi, współpracy i komunikowania się z otoczeniem, czy też na poprawę własnej motywacji do działania.

Spotkania terapeutyczne dają również możliwość otrzymania wsparcia w trudnych sytuacjach życiowych.